Cytologia  jest to badanie, które wykonuje lekarz ginekolog. Opiera się na wydobyciu (pobraniu) z waginy wymazu z szyjki macicy. Badanie pozwala na dość wczesne wykrycie stanu przedrakowego. Zabieg jest bezbolesny, jednakże doktor wymaga od pacjenta stosownego rozluźnienia się.

Pierwsza cytologia powinna być wykonana tuż po rozpoczęciu pożycia płciowego, bądź po ukończonym 18-tym rokiem życia. Badanie powinno się robić co najmniej raz w roku. Najlepszym okresem na poranie wymazu jest czas, pomiędzy 10 a 18 dniem cyklu miesiączkowego. Kobieta przed wykonaniem badania nie powinna współżyć poprzedniego dnia.
Nie da się ukryć, że dzięki badaniu, którym jest cytologia śmiertelność wśród kobiet, które chorują na raka szyjki macicy spadła o 70%. W Polsce kosztuje około 15 zł, jest więc tani oraz łatwo dostępne. Przeprowadza się je systematycznie w wielu gabinetach ginekologicznych.

Celem tego wyjątkowego badania jest stwierdzenie czy złuszczające się komórki są patologiczne czy też nie. Cytologia ma to do siebie, że pozwala na wykrycie nie tylko komórek rakowych, lecz też wielu innych schorzeń takich jak: grzyby, bakterie, pierwotniaki, wirusy. Chorób, które można wykryć w ten sposób jest mnóstwo. Każdy profesjonalny cytolog wprawionym okiem powinien od razu zauważyć co kryje się pod badanym laboratoryjnym szkiełkiem.

W USA jakiś czas temu pojawiła się całkiem nowa metoda wykrywania komórek atypowych, która zwiększa swoją efektywność w porównaniu ze starszą techniką o 65%. Jak widać naukowcy wciąż myślą nad tym, aby uratować życie wielu kobietom, które w przyszłości mogą zachorować na nowotwór.